Καφές, τσάι, σοκολάτα, αναψυκτικά τύπου cola, ενεργειακά ποτά.
Η καφεΐνη μπορεί να βρίσκεται σε περισσότερα τρόφιμα και ροφήματα από όσα ίσως φανταζόμαστε. Και ενώ στους ενήλικες η μέτρια κατανάλωσή της είναι συνήθως καλά ανεκτή, όταν μιλάμε για παιδιά και εφήβους, τα πράγματα χρειάζονται περισσότερη προσοχή.
Πόση καφεΐνη είναι πολλή;
Χρειάζεται να ανησυχούμε για έναν έφηβο που πίνει καφέ;
Και γιατί τα ενεργειακά ποτά αποτελούν διαφορετική περίπτωση;
Τι είναι η καφεΐνη;
Η καφεΐνη είναι μια ουσία με διεγερτική δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Δεν βρίσκεται μόνο στον καφέ. Μπορούμε να τη συναντήσουμε στο τσάι, στο κακάο και τη σοκολάτα, σε αναψυκτικά τύπου cola, σε ενεργειακά ποτά και σε ορισμένα συμπληρώματα ή άλλα προϊόντα.
Γι’ αυτό, όταν αξιολογούμε την πρόσληψη ενός παιδιού ή εφήβου, έχει σημασία να εξετάζουμε τη συνολική καφεΐνη από όλες τις πηγές μέσα στην ημέρα.
Γιατί μας απασχολεί περισσότερο στα παιδιά και τους εφήβους;
Ένα παιδί δεν είναι ένας μικρός ενήλικας.
Το σωματικό βάρος είναι μικρότερο, ενώ η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την εγρήγορση, το άγχος και το καρδιαγγειακό σύστημα.
Σε μεγαλύτερες ποσότητες μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως νευρικότητα, ανησυχία, δυσκολία στον ύπνο, ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών ή γαστρεντερική ενόχληση. Η FDA επισημαίνει ιδιαίτερα ότι η υπερβολική καφεΐνη σε παιδιά και εφήβους μπορεί να προκαλέσει αυξημένο καρδιακό ρυθμό, αίσθημα παλμών, αυξημένη αρτηριακή πίεση, άγχος και προβλήματα ύπνου.
Πόση καφεΐνη θεωρείται ασφαλής;
Η EFSA χρησιμοποιεί ως επίπεδο χωρίς ανησυχία για παιδιά και εφήβους περίπου 3 mg καφεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα.
Για παράδειγμα αυτό αντιστοιχεί περίπου σε
| Σωματικό βάρος | 3 mg/kg |
|---|---|
| 30 kg | 90 mg |
| 40 kg | 120 mg |
| 50 kg | 150 mg |
| 60 kg | 180 mg |
To σημαντικό είναι ότι οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν σύσταση να καταναλώνει ένα παιδί τόση καφεΐνη.
Είναι επίπεδα που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ασφάλειας. Και η ατομική ευαισθησία στην καφεΐνη μπορεί να διαφέρει σημαντικά.
Πόση καφεΐνη υπάρχει στα συνηθισμένα ροφήματα;
Η ποσότητα δεν είναι ίδια σε όλα τα προϊόντα και ειδικά στον καφέ μπορεί να παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις.
Ως ενδεικτικές τιμές, η EFSA αναφέρει περίπου
Espresso 60 ml: 80 mg
Καφές φίλτρου 200 ml: 90 mg
Μαύρο τσάι 220 ml: 50 mg
Cola 355 ml: 40 mg
Energy drink 250 ml: 80 mg
Μαύρη σοκολάτα 50 g: 25 mg.
Άρα ένας έφηβος μπορεί να συγκεντρώσει αρκετή καφεΐνη μέσα στην ημέρα χωρίς απαραίτητα να έχει πιει πολλούς καφέδες.
Και γι’ αυτό κοιτάμε το σύνολο, όχι μόνο τα φλιτζάνια καφέ.
Τι γίνεται με τον ύπνο;
Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα σημεία.
Η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει τόσο τη διάρκεια όσο και την ποιότητα του ύπνου, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται αργότερα μέσα στην ημέρα.
Ακόμη και στους ενήλικες, η EFSA αναφέρει ότι μια δόση 100 mg καφεΐνης κοντά στην ώρα του ύπνου μπορεί να επηρεάσει τη διάρκεια και το μοτίβο του ύπνου σε ορισμένους ανθρώπους.
Για έναν έφηβο που ήδη δυσκολεύεται να κοιμηθεί αρκετά, ένας απογευματινός καφές ή ένα ενεργειακό ποτό μπορεί επομένως να μην είναι τόσο αθώο όσο φαίνεται.
Και υπάρχει εύκολα ένας φαύλος κύκλος
λίγος ύπνος → περισσότερη κούραση → περισσότερη καφεΐνη → δυσκολότερος ύπνος.
Το ζητούμενο τότε δεν είναι απλώς να βρούμε ποιος καφές έχει λιγότερη καφεΐνη, αλλά να αναρωτηθούμε γιατί ο έφηβος χρειάζεται συνεχώς κάτι για να μείνει ξύπνιος.
Και τα ενεργειακά ποτά;
Εδώ θα ήμουν σαφής.
Τα ενεργειακά ποτά δεν είναι κατάλληλη επιλογή για παιδιά και εφήβους. Η FDA παραπέμπει στη σύσταση των παιδιατρικών ειδικών να αποφεύγονται από αυτές τις ηλικιακές ομάδες λόγω της καφεΐνης και άλλων χαρακτηριστικών τους.
Και είναι σημαντικό να μην τα μπερδεύουμε με τα αθλητικά ποτά.
Ένα energy drink περιέχει διεγερτικά συστατικά με κυριότερο την καφεΐνη.
Ένα sports drink έχει διαφορετικό σκοπό και συνήθως περιέχει νερό, υδατάνθρακες και ηλεκτρολύτες.
Δεν είναι το ίδιο προϊόν.
Για περισσότερα σχετικά με αυτά, μπορείτε να διαβάσετε και το άρθρο «Ενεργειακά ποτά: τι γνωρίζουμε σήμερα για την καφεΐνη και την υγεία;».
Χρειάζεται ένας έφηβος καφεΐνη για να αθληθεί καλύτερα;
Η καφεΐνη έχει πράγματι μελετηθεί ως εργογόνο βοήθημα στους ενήλικες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας ανήλικος αθλητής χρειάζεται καφεΐνη ή pre-workout προϊόντα για να αποδώσει καλύτερα.
Στις μικρότερες ηλικίες οι προτεραιότητες είναι πολύ πιο βασικές: επαρκής πρόσληψη ενέργειας, σωστή ενυδάτωση, κατάλληλη διατροφή πριν και μετά την προπόνηση, επαρκής ύπνος και αποκατάσταση.
Μπορείτε να δείτε περισσότερα στο άρθρο Αθλητική διατροφή, τι χρειάζεται ένας αθλητής.
Πρέπει λοιπόν να απαγορεύσουμε τον καφέ στους εφήβους;
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε έναν έφηβο που δοκιμάζει ή πίνει περιστασιακά ένα ρόφημα με καφεΐνη και σε έναν έφηβο που χρειάζεται καθημερινά μεγάλες ποσότητες καφεΐνης για να λειτουργήσει.
Περισσότερο από την απαγόρευση, έχει νόημα να μάθουν τα παιδιά και οι έφηβοι
να αναγνωρίζουν πού υπάρχει καφεΐνη,
να κοιτάζουν τις ετικέτες,
να καταλαβαίνουν ότι η ποσότητα προστίθεται μέσα στην ημέρα και
να παρατηρούν πώς επηρεάζει τον ύπνο, την καρδιά, το άγχος ή την καθημερινότητά τους.
Και κυρίως να μη θεωρούν ότι ένα ενεργειακό ποτό είναι απλώς ένα ακόμη αναψυκτικό.
Τελικά, είναι ασφαλής η καφεΐνη για τους ανήλικους;
Η απάντηση δεν χρειάζεται πανικό.
Η ποσότητα, το σωματικό βάρος, η ηλικία, η ώρα κατανάλωσης και η ατομική ευαισθησία έχουν σημασία.
Η περιστασιακή πρόσληψη μικρής ποσότητας καφεΐνης δεν είναι το ίδιο με τη συστηματική κατανάλωση καφέδων, ενεργειακών ποτών ή προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε καφεΐνη.
Και όταν ένας έφηβος καταναλώνει συστηματικά καφεΐνη επειδή αισθάνεται εξαντλημένος, δεν χρειάζεται απλώς να μετρήσουμε τα mg.
Χρειάζεται να κοιτάξουμε και τον ύπνο, τη διατροφή, την καθημερινότητά του και τον λόγο που αισθάνεται ότι τη χρειάζεται.
Τελευταία ενημέρωση Σεπτέμβριος 2026
Πηγές